Özgürlük Günü isminin içeriğiyle kontrast oluşturduğu gümrük vergisi paketini Lider Trump dün gece açıkladı. ABD iktisadında derinleşen ikili açık kederine deva olarak Trump seçim sürecinde verdiği sözleri tuttu ve ABD’yi tekrar “korumacılık” siyasetine geri döndürdü.
Bu 100 sene geriye dönüş tüm ithal mallara ülke ayrımı yapılmaksızın getirilen %10’luk yeni bir gümrük vergisi ile somutlaştı. Trump’ın gayesinde ayrıyeten ABD eserlerine karşı en büyük pürüzleri uyguladığını söylediği yaklaşık 60 ülkenin her biri için özel olarak belirlenmiş daha yüksek ithalat vergileriyle de var. Amerikalı tüketiciler şu anda satın aldıkları pek çok şeyde büyük bir vergi artışıyla karşı karşıya. Enflasyon tesirinden çok ekonomik sakinlik korusu ön planda.
Trump’ın ülkelere mahsus karşılıklı gümrük vergileri beklenenden daha yüksek açıklandı. Çeşitli kaynaklara nazaran ABD’nin ithalat yüklü ortalama gümrük vergisinin %20-25 ortasına yükseldiğini ve manşet %10’un da doğal olarak çok üzerinde olduğunu görüyoruz. Genel olarak bakıldığında, Kanada ve Meksika bu son dalgayı hafif atlatırken, başta Çin ve Vietnam olmak üzere Asya’daki ülkeler ağır darbe aldı. Avrupa Birliği ve Japonya ise ortada bir yerde duruyor. Türkiye ise ortalama altında kalarak bir manada korunmuş.
Trump listesinde Belarus ve Rusya’nın yokluğu ise ayrıyeten dikkat alımlı.
- Trump %10’luk bir gümrük vergisi taban çizgisi açıkladı. Yeni oranlar yaklaşık 100 ülkeyi etkileyecek ve bunlardan 60’ı daha yüksek ithalat vergileriyle karşı karşıya kalacak.
- ABD, İngiltere’ye %10, AB’ye ise %20 gümrük vergisi uygulayacak.
- Daha yüksek karşılıklı tarifelerle karşılaşacak ülkeler ortasında Çin (%34), Vietnam (%46), Tayland (%36), Kamboçya (%49) ve Japonya (%24) yer alıyor.
- Trump ayrıyeten tüm yabancı menşeli arabalara %25 gümrük vergisi getirdi.
- Kanada ve Meksika bugünkü yeni gümrük tarifelerine dahil edilmedi. Beyaz Saray, her iki ülkeyle de evvelki kararnamelerde belirlenen çerçeveyi kullanarak anlaşacaklarını söyledi. Trump daha evvel bu tarifeleri %25 olarak belirlemiş, lakin kimi muafiyetler ve gecikmeler ilan etmişti.
Trump’a nazaran gümrük vergileri Amerikalıların “kazıklanmasını” önleyecek, ulusal borcu ödeyecek ve ABD imalatını yine canlandıracak. Fitch Ratings’e nazaran gümrük vergileri yalnızca ABD iktisadı için değil, global iktisat için de oyunun kurallarını değiştirecek bir adım. Beraberinde de muhtemelen birçok ülke ekonomik sakinliğe girecek.
Tokyo, Trump’ın gümrük vergilerinin DTÖ kurallarına ve Japonya-ABD muahedesine muhalif olabileceğini söyledi bile.
%10 baz gümrük vergisinin üzerine ülkelere nazaran değişen vergi oranlarının nasıl belirlendiği uzunca tartışılacak. James Surowiecki’den alıntılayalım:
“Açıklandığı üzere aslında tarife oranlarını ve tarife dışı manileri hesaplamamış görünüyorlar. Bunun yerine, her ülke için o ülkeyle olan ticaret açığımızı alıp ülkenin bize yaptığı ihracata bölmüşler. Yani Endonezya ile 17,9 milyar dolar ticaret açığımız var. Bize ihracatı ise 28 milyar dolar. 17.9$/28$ = %64, ki Trump Endonezya’nın bize uyguladığı gümrük vergisi oranının bu olduğunu sav ediyor. Bu ne kadar harika bir saçmalık. Trump’ın danışmanları gümrük vergisi oranını hesaplarken yalnızca mal ticaretindeki açığı kullandılar. Yani dünya ile hizmet ticaretinde fazla veriyor olsak da, Trump’a nazaran bu ihracatlar sayılmıyor.”
Dolayısıyla, Trump’ın “Liberation Day” adımlarını rasyonel bir formda anlamlandırmaya çalışmak imkânsız. Daha çok ABD ve dünya iktisadına muhtemel tesirlerini tartışıyor olacağız. Çabucak birinci akla gelenler ortasında, Apple, Amazon ve global tedarik zincirlerine bağımlı başka teknoloji şirketlerinin Trump’ın ticaret siyasetlerinden en çok ziyan görecekler ortasında oluşu var. Birtakım yazılım firmalarının ise yarar sağlaması bekleniyor.
Yatırımcılar ekonomik sakinlikle sonuçlanacak global bir ticaret savaşı tehdidinden tasa duymaya başladıkça piyasalar çabucak reaksiyon vermeye başladı. İthalat tarifesi açıklamalarının akabinde S&P vadeli süreçleri %3, Nasdaq vadeli süreçleri ise %4 düşüş vardı. Pay senedi vadeli süreçleri Trump misyona geldiğinden bu yana %10 civarında düştü. Lider zati uzun vadeli refah için ABD halkından kısa vadede sabır telkin ediyor. Tabi bu sözleri borsalardan çok gümrük vergisi rejimine dönmekle yaşanacak ekonomik yavaşlama ve enflasyon nedeniyle sarf ediyor.
İlk müşahedelere nazaran ortalama gümrük vergisinin %20-25 aralığına çıkması ABD’de enflasyonu güçlendirerek tahvil piyasasına baskı yapacak. Lakin baskın reaksiyon, tüm bunların ekonomik faaliyetler açısından ne manaya geldiğine dair artan kaygı. Sakinlik senaryosu da tahvil faizlerine tam aykırı tarafta baskı yapıyor. 10 yıllık ABD tahvili getirisi için bir taban olarak %4 görünüyor. Bu tabanın %3,5 düzeyine gerçek düşmesi de mümkün. Daha düşük olması için daha büyük bir resesyon riskine sahip olmamız gerekir. Şimdi tam manasıyla resesyona girilmemiş olsa da gidişat bu tarafta.
Genel piyasa açısından çizilen fotoğraf sonuç olarak epey olumsuz.
Dolayısıyla önümüzdeki günlerde tahvil piyasasında da pay senedi tarafına da daha fazla düşüş beklemek gerçekçi. Lakin aslında iktisada tesirleri açısından şimdi bir sis perdesi hâkim. Fiyatlamalar artan sakinlik riskini yansıtırken gümrük tarifelerinin bir kırılma noktası olarak almak gerekli. Tahvil tarafında şimdiye dek hâkim kıssa olan “yapışkan enflasyon / yüksek mali açık” yerini bilgilerle desteklenen sakinliğe bırakırsa faiz beklentileri kökten değişecektir.
Asya için ise daha külfetli bir durum kelam konusu. Çin’e şu anda ortalama %54 gümrük vergisi uygularken Vietnam, Kore, Hindistan, Endonezya ve Tayland çoğunlukla %25 ila %45 ortasında değişen özel ekstra gümrük vergileri ile karşı karşıya. Beklenenden daha yüksek ABD gümrük vergileri bu yıl Çin’in büyümesini ve enflasyonunu olumsuz etkileyecek. Birinci iki tıp ABD gümrük vergisi ilanına hudutlu reaksiyon veren Çin, kelam konusu %34’lük keskin bir tarife artışı akabinde hem iç teşvik hem de potansiyel misilleme açısından daha güçlü karşılık verebilir.
Avrupa’dan karşı atılımlar gelmesi kaçınılmaz görünüyor. %20’lik gümrük vergisinin sırf direkt ve dolaylı ticaret tesirleri dikkate alındığında, önümüzdeki iki yıl içinde Avro Bölgesi’nin GSYH büyümesini 0,3 puan düşürebileceği hesaplanıyor. Lakin sorun sadece bu direkt tesirlerle sonlu değil tabi. Bu tarifelerin, Avrupalı tüketiciler ve işletmeler üzerinde yaratacağı dolaylı itimat kaybı sonucu tüketim ve yatırımlarda geri çekilme yaşanması beklenen. Bu da Avro Bölgesi’ndeki ekonomik büyümeyi çok yavaşlatacak, Türkiye’nin ihracatını da olumsuz etkileyecek. Avrupa Komisyonu’nun Avro iktisadı için bir dayanak paketi açıklaması bekleniyor. ECB şimdilik faiz indirimlerine orta verme kararına devam etse de bunu ne kadar devam ettirebileceği tartışmalı.
AB bu nedenlerle karşı gümrük tarifeleri açıklamayı Nisan ortasına kadar erteledi. AB’nin tercih ettiği seçenek, karşılıklı ekonomik ziyanı önlemek için ‘müzakere edilmiş bir çözüm’. Lakin AB, bir tahlil bulunamaması halinde misilleme yapacağını da açıkça söz etti. Almanya daha yeni ABD ve AB ortasında, her iki taraf için de gümrük vergilerini sıfıra indirecek bir özgür ticaret bölgesi oluşturulması davetinde bulundu. Lakin sonuç çıkması sıkıntı. ABD şirketlerine karşı daha derin ve tesirli önlemler almayı düşünen AB, hizmet bölümünü gaye almayı düşünüyor. Bu, Büyük Teknolojiye yönelik daha sıkı düzenlemelerin uygulanmasını, ABD şirketlerinin iş lisanslarının verilmesinin geciktirilmesini, kamu mukavelelerine erişimlerinin sonlandırılmasını, fikri mülkiyet haklarının kısıtlanmasını yahut AB’de yatırımların büsbütün yasaklanmasını içerebilir.
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından yazılan özel raporlara abone olmak ister misiniz? Şartları öğrenmek için bize e-mail atın:
[email protected]
More Stories
Çin’den ABD’ye gümrük vergisi misillemesi; Avrupa ve Wall Street kıpkırmızı
ABD tarım dışı istihdam beklentilerin çok üstünde, ama detaylar zayıf
Mart global bileşik PMI hızlandı, ama girdi fiyatları da hızlanıyor